Rökrásir 4 › Vika 16

Vika 16 – Lokaverkefni – Skipulag og hönnun

Flæðirit, tímalína, verkaskipting og tengimynd — allt sem þarf áður en forritun hefst.

📄 Verkefni: Lokaverkefni ⚖️ Vægi: 30% 📅 Vikur: 15–20 📐 V9 – Hönnun lokaverkefnis

📋 Hvað gerist í þessari viku?

Í síðustu viku valdir þú verkefni — nú er komið að skipuleggja verkið almennilega áður en þú byrjar að forrita. Góður undirbúningur sparar þér mikinn tíma seinna. Þeir sem hoppa beint í forritun án skipulags lenda oft í vandræðum.

Þú átt að ljúka þremur stórum hlutum í þessari viku:

1. Flæðirit (SFC) — hvernig á kerfið þitt að virka, skref fyrir skref
2. Tengimynd — rafmagnsteikning af búnaðinum þínum
3. Tímalína og verkaskipting — hvenær og hvað gerir hver

Þegar þetta er tilbúið og samþykkt af kennara má hefja forritun í viku 17.

📊 Flæðirit (SFC) — hvernig virkar kerfið?

Þú þekkir SFC frá færibandaverkefninu. Nú notar þú sömu aðferð á þitt eigið verkefni. Flæðiritið er „uppskriftin" — ef það er gott, þá verður forritunin mun auðveldari.

Flæðiritið á að sýna:

Allar stöður kerfisins

T.d. „Bið", „Í gangi", „Hitar", „Tæmir", „Villa" — hvað getur kerfið verið að gera?

Skilyrði á milli (transitions)

Hvað þarf að gerast til að fara úr einni stöðu í næstu? Skynjari? Tími? Rofasmella?

Aðgerðir í hverri stöðu

Hvaða úttök eru virk? Mótor á? Ljós kveikt? Hitari virkur? Loki opinn?

Villustöður og neyðarstopp

Hvað gerist ef eitthvað fer úrskeiðis? Hvernig stöðvar kerfið á öruggan hátt?

💡 Mundu: Þú hefur gert þetta áður — í umferðarljósunum og færibandinu. Sama aðferð, stærra verkefni. Ef þú ert ekki viss hvernig, skoðaðu SFC bjargir-síðuna.

📐 Tengimynd — teiknaðu búnaðinn þinn

Þú þekkir þetta frá færibandaverkefninu. Nú teiknar þú tengimynd af þínum eigin búnaði. Farðu í stofuna, skoðaðu búnaðinn og skráðu hvað er tengt hvar.

Tengimyndin á að sýna:

✅ PLC vélina (-A)
EasyE4 — inntök og úttök merkt með vistfangi
✅ Alla skynjara (-B)
Hvaða skynjarar eru á búnaðinum? Þurfa þeir +24V/0V?
✅ Rofa og takkka (-S)
Start, stop, neyðarstopp, val-rofar
✅ Úttök (-K, -H, …)
Segulrofar, ljós, lokar, dælur, VFD — allt sem PLC stýrir
⚠️ Mikilvægt: Farðu í stofuna og skoðaðu búnaðinn í raun. Skrifaðu niður öll merki, litakóða á vírum og hvernig hlutirnir eru tengdir. Það er miklu auðveldara að teikna tengimynd þegar þú hefur séð búnaðinn.

Mundu merkingakerfið:

-S
Rofar
-B
Skynjarar
-K
Spólurofar
-H
Ljós
-A
PLC
-U
Spennubreytar

📅 Tímalína — hvenær á hvað að vera tilbúið?

Þú hefur vikur 15–20 til að ljúka lokaverkefninu. Gerðu þér tímaáætlun og skrifaðu niður hvenær þú ætlar að ljúka hverjum hluta. Ef þú vinnur með öðrum — skiptið verkinu á milli.

Ráðlögð tímalína:

Vika 15 🔍 Val á verkefni og kynning á búnaði ✓ Lokið
Vika 16 📐 Flæðirit, tengimynd, tímalína ← þú ert hér
Vika 17 💻 Forritun — grunnvirkni og fyrstu tengingar
Vika 18 🔧 Forritun og prófanir — villuleit, bæta við
Vika 19 📊 Display, fínpússun og skjölun
Vika 20 🎤 Kynning og skil
⚠️ Skrifaðu þína eigin tímaáætlun — þú þarft að vita hvað þú ætlar að gera í hverri viku. Ef þú ert á eftir áætlun geturðu brugðist við snemma í stað þess að fá á þig á síðustu viku.

👥 Verkaskipting — ef þið eruð fleiri en einn

Ef þið vinnið saman í hóp þurfa allir að vita hvað þeir eiga að gera. Skiptið verkinu skýrt og skrifið niður hver gerir hvað. Þetta kemur í veg fyrir rugling og tryggir að enginn sé í lausri veru.

📊
Flæðirit og skjölun
SFC rit, I/O listi, tímalína, skýrsla.
📐
Tengimynd og vélbúnaður
Teikna tengimynd, skoða skynjara, greina búnað.
💻
Forritun
Ladder forritun, tímaliðir, teljarar, villuleit.
🖥️
Display og prófanir
Texti á skjá vélarinnar, prófanir og kynning.
💡 Ráð: Jafnvel þó einn sé að forrita — þá þurfa allir að skilja forritið. Kennari getur spurt hvern sem er í hópnum um hvaða hluta sem er.

🔑 Hvað á að vera tilbúið í lok vikunnar?

Flæðirit (SFC)
Allar stöður, skilyrði og aðgerðir — samþykkt af kennara.
Tengimynd
Rafmagnsteikning af búnaðinum — PLC, skynjarar, úttök, neyðarstopp.
I/O listi
Heiti, tegund (DI/DO/AI/AO), vistfang og lýsing á hverju merki.
Tímalína
Skrifleg áætlun: hvað á að vera tilbúið í hverri viku (+ verkaskipting).
  • 📊 Teikna flæðirit (SFC) fyrir lokaverkefnið — allar stöður, skilyrði og aðgerðir
  • 📐 Teikna tengimynd af búnaðinum — PLC, skynjarar, rofar, úttök og neyðarstopp
  • 📝 Búa til I/O lista sem passar við flæðirit og tengimynd
  • 📅 Gera tímaáætlun: hvað gerist í hverri viku fram að skilum
  • 👥 Skipta verkum ef hópverkefni — skýr ábyrgð á hverjum hluta
  • ✅ Fá samþykki kennara á skipulag áður en forritun hefst

Vika 16 — til að gera

Undirbúningur lokaverkefnis

Þessa viku skilar þú:
📐 V9 – Hönnun lokaverkefnis →
I/O listi, tengimynd og flæðirit (eða SFC rit). Engin forritun ennþá — hún kemur í V10 (vika 17).

Skref vikunnar

1. Farðu í stofuna og skoðaðu búnaðinn — skrifaðu niður alla skynjara, rofa og úttök
2. Teikna flæðirit (SFC) — hvað gerir kerfið, skref fyrir skref?
3. Búðu til I/O lista — heiti, tegund, vistfang og lýsing (notaðu -S, -B, -K, -H merkingakerfið)
4. Teikna tengimynd — PLC, allur búnaður og tengingar þar á milli
5. Skrifaðu tímaáætlun — hvað á að vera tilbúið í hverri viku (og hver gerir hvað)
6. Sýndu kennara og fáðu samþykki — svo er hægt að byrja á forritun í viku 17
⚠️ Ekki byrja á forritun fyrr en skipulagið er tilbúið og samþykkt. Sá sem hoppar beint í forritun án flæðirits endar oft með forrit sem virkar ekki og tekur lengri tíma að laga.
💡 Ábending: Nánari upplýsingar um I/O lista og kröfur hvers verkefnis má finna á rok5.netlify.app/stofa.