Rökrásir 4 › Vika 16 › Verkefni

V9 – Hönnun lokaverkefnis

I/O listi, tengimynd og flæðirit (eða SFC) — grunnstoðin sem öll forritunin byggir á.

📄 Verkefni: V9 ⚖️ Vægi: 5% 📅 Vika: 16
⚠️

Ekki byrja á forritun ennþá!

V9 snýst eingöngu um undirbúning — I/O lista, tengimynd og flæðirit. Forritun og prófanir koma í V10 (vika 17), þegar V9 er tilbúið og samþykkt af kennara.

Sá sem hoppar beint í forritun án þess að klára hönnunina endar nær alltaf með kerfi sem virkar ekki — og tekur miklu lengri tíma að laga eftir á.

🎯 Markmið

Markmið verkefnisins er að hanna lokaverkefnið þitt að fullu áður en forritun hefst. Þú átt að lista upp búnaðinn sem þú ætlar að nota, sýna á teikningu hvernig hann er tengdur við PLC-vélina, og lýsa virkninni með flæðiriti eða SFC riti.

Þegar þetta er tilbúið og samþykkt af kennara hefur þú skýra leiðarvísi til að forrita eftir — og forritunin verður margfalt auðveldari.

📋 Hvað á að gera?

Lausnin á að innihalda þrjá þætti:

1. I/O listi — hvaða búnað ætla ég að nota?

Listinn á að innihalda allan búnað sem þú ætlar að nota — alla skynjara, rofa, úttök, ljós og hreyfla. Hver lína í listanum á að sýna:

✅ Heiti — t.d. -B1, -S2, -K1 (notaðu staðlaða merkingakerfið)
✅ Tegund — DI (digital inn), DO (digital út), AI (analog inn), AO (analog út)
✅ Vistfang — t.d. I1, I2, Q1, Q2 (á hvaða pinna á PLC)
✅ Lýsing — hvað gerir þetta? (t.d. „Skynjari fyrir kubb í magasíni")

DÆMI:

HeitiTegundVistfangLýsing
-S1DII1Start takki
-S2DII2Neyðarstopp
-B1DII3Skynjari — kubbur til staðar
-K1DOQ1Spólurofi fyrir mótor
-H1DOQ2Grænt ljós — kerfi í gangi
2. Tengimynd — hvernig er búnaðurinn tengdur?

Tengimyndin sýnir hvernig allur búnaðurinn er tengdur við PLC-vélina. Hún á að vera sæmilega læsileg, með réttum táknmyndum og skýrum heitum á öllum búnaði.

Á tengimyndinni þurfa að koma fram:

✅ PLC vélin (-A) — EasyE4 með öllum inntökum og úttökum sem þú notar
✅ Allir inngangar — skynjarar (-B), rofar (-S), takkar — tengdir á rétta pinna
✅ Allir útgangar — spólurofar (-K), ljós (-H), lokar, dælur, VFD
✅ Spennutengingar — +24V og 0V fyrir skynjara, 230V fyrir hreyfla, o.s.frv.
✅ Neyðarstopp ef það er hluti af kerfinu
✅ Spennubreytar (-U) ef þeirra er þörf (t.d. fyrir VFD eða 24V)

MUNDU MERKINGAKERFIÐ:

-APLC
-SRofar
-BSkynjarar
-KSpólurofar
-HLjós
-USpennubreytar
💡 Skynjarar þurfa +24V og 0V til að virka. Mundu að teikna spennutengingarnar — ekki bara merkjavírinn í PLC.
3. Flæðirit eða SFC rit — hvernig á kerfið að virka?

Þú mátt velja á milli tveggja útfærslna — bæði eru gild. Flæðirit er klassíska kassa- og örvarit, og SFC rit er stöðluð PLC útgáfa með stöðum og umskiptum. Hvort sem þú velur, þarf ritið að sýna:

✅ Allar stöður kerfisins — t.d. „Bið", „Í gangi", „Hitar", „Tæmir", „Villa"
✅ Skilyrði (umskipti) — hvað þarf til að fara úr einni stöðu í næstu? Skynjari? Tími? Takki?
✅ Aðgerðir í hverri stöðu — hvaða úttök eru virk? Mótor á? Loki opinn? Ljós kveikt?
✅ Villustöður og neyðarstopp — hvað gerist ef eitthvað fer úrskeiðis?
📊 Flæðirit
Kassar fyrir aðgerðir, demantar fyrir skilyrði, örvar á milli.
🔁 SFC rit
Númeruð skref, action-box við hlið, transitions með skilyrðum.

🔨 Vinnuferli

1
🔍 Skoðaðu búnaðinn
Farðu í stofuna og skrifaðu niður allt sem þú þarft — skynjara, rofa, úttök, ljós, mótora. Þetta verður grunnurinn að I/O listanum.
2
📊 Teiknaðu flæðirit eða SFC
Lýstu virkni kerfisins — hvaða stöður, skilyrði og aðgerðir eru í gangi. Þetta hjálpar þér að átta þig á hvaða inntök og úttök þú þarft.
3
📝 Búðu til I/O listann
Skráðu allan búnað í töflu með heiti, tegund, vistfangi og lýsingu. Notaðu staðlaða merkingakerfið (-S, -B, -K, -H).
4
📐 Teiknaðu tengimyndina
Sýndu PLC-vélina, alla innganga og útganga, spennutengingar og neyðarstopp. Notaðu rétt tákn og merkingar.
5
✅ Yfirfarðu samræmið
Passaðu að I/O listinn, tengimyndin og flæðiritið séu öll í samræmi. Sömu heiti, sömu vistföng, sömu úttök.
💡 Ábending: Þú mátt vinna þetta í þeirri röð sem hentar þér. Sumum finnst auðveldara að byrja á flæðiriti, öðrum á I/O lista. Aðalatriðið er að allir þrír þættirnir séu í samræmi þegar þú ert búin/n.

📦 Skil

Skila skal einu PDF skjali sem inniheldur:

1 Forsíða með nafni, áfanga og völdu verkefni
2 I/O listi — heiti, tegund, vistfang og lýsing fyrir hvert merki
3 Tengimynd — PLC, allir inn- og útgangar, spennutengingar
4 Flæðirit eða SFC rit — stöður, skilyrði og aðgerðir
⚠️ Samþykki kennara þarf að fást á V9 áður en forritun hefst í V10 (vika 17).
🚫 Engin forritun í þessu verkefni. V9 er hönnun og undirbúningur — forritun og prófanir koma í V10.

⚖️ Matskvarði

25%
I/O listi
40%
Tengimynd
25%
Flæðirit / SFC
10%
Frágangur
Matsþáttur
3 – Mjög gott
2 – Gott
1 – Ábótavant
I/O listi — heildleiki
Allur búnaður á listanum, ekkert vantar. Heiti, tegund, vistfang og lýsing fyrir hvert merki.
Að mestu rétt en eitthvað vantar eða lýsingar mættu vera skýrari.
Vantar mikið, ófullnægjandi eða illa skipulagður.
I/O listi — merkingakerfi
Notar staðlaða merkingakerfið (-S, -B, -K, -H) rétt og samræmt.
Að mestu rétt en eitthvað vantar upp á samræmi.
Rangt eða ófullnægjandi merkingakerfi.
Tengimynd — heildaruppbygging
Mjög skýr, læsileg og auðvelt að lesa. PLC, allir inn- og útgangar koma vel fram.
Að mestu skýr en uppsetning eða læsileiki mætti vera betri.
Óskýr, ruglingsleg eða erfitt að lesa.
Tengimynd — táknmyndir og heiti
Réttar táknmyndir og heiti á öllum búnaði. Snyrtilegur frágangur.
Flest tákn og heiti rétt en eitthvað vantar eða ósamræmi til staðar.
Tákn röng eða heiti ófullnægjandi.
Tengimynd — spennutengingar
Allar spennutengingar koma fram (+24V/0V fyrir skynjara, 230V fyrir hreyfla o.s.frv.).
Að mestu rétt en eitthvað vantar.
Spennutengingar vantar að miklu leyti eða eru rangar.
Flæðirit / SFC — virkni
Allar stöður, skilyrði og aðgerðir koma fram. Villustöður og neyðarstopp meðhöndluð.
Helstu stöður og skilyrði til staðar en eitthvað vantar.
Óskýrt, ruglingslegt eða takmarkaður skilningur á virkni.
Samræmi milli hluta
Fullkomið samræmi: sömu heiti og vistföng í I/O lista, tengimynd og flæðiriti.
Að mestu samræmi en einhverjar mismunir á milli hluta.
Lítið samræmi — heiti eða vistföng misjöfn milli hluta.
Frágangur og framsetning
Mjög snyrtilegt, vel skipulagt og faglegt. Læsileg uppsetning.
Að mestu snyrtilegt en uppsetning eða stíll mætti vera betri.
Slakur frágangur, óskipulagt eða illa læsilegt.
Athugasemd: Tengimyndin vegur þyngst því hún er sá þáttur sem flest fer aflaga ef hann er rangur — rangar tengingar leiða af sér forritsvillur sem erfitt er að finna. Ef tengimyndin er rétt verður forritunin auðveldari.

📚 Bjargir

← Til baka í viku 16