Vika 11 – Bifröst – Ljósastýring

📄 Verkefni: V6 ⚖️ Vægi: 5% 🖊️ W8: 2%

📋 Hvað gerist í þessari viku?

Þessi vika snýst um ljósastýringu á keppnisvelli — verkefni þar sem þú hannar SFC rit sem stýrir 8 hópum af ljósum (L1–L8) í þremur mismunandi stillingum.

Þetta er flóknara en fyrri verkefni vegna þess að SFC ritið þarf að hafa margar greinar (branches) — ein grein fyrir hverja stillingu. Þú lærir hvernig eitt SFC rit getur stýrt mismunandi hegðun eftir því hvaða inngang er virkur.

Nú ættu nemendur að vera færir um að teikna SFC rit og færa það yfir í Ladder. Þú skrifar bæði SFC ritið og byrjar á Ladder forritinu í EasySoft á þessari viku. Mundu: Kerfið byrjar í Standby og bíður eftir merki frá einum af þremur rofum — sér rofi fyrir hverja stillingu (keppni, æfing, ganga).

Samhliða er Bifröst — miðannarmat birt. Þú færð yfirlit yfir stöðu þína og umræður á Whiteboard um framgang í áfanganum.

⚠️ Bifröst — miðannargögn birt í INNU. Farðu vel yfir stöðuna þína og leitaðu til kennara ef eitthvað er óljóst.

💡 Þrjár stillingar ljósastýringar

Kerfið hefur 8 hópa af ljósum (L1–L8). Hver stilling kveikir á mismunandi ljósum, og til að dreifa álagi má aðeins kveikja á einum hóp í einu (í röð, með tímastýringu).

🏆 Keppnislýsing

Öll ljós kveikt (L1–L8). Kveikir á einum hóp í einu til að dreifa álagi. Í lokin eru öll 8 ljós á.

🏃 Æfing

Oddatölur kveikt (L1, L3, L5, L7). Kveikir á einum í einu. Minna álag en full lýsing.

🚶 Göngulýsing

Aðeins L1 og L8 kveikt samtímis. Lágmarkslýsing, t.d. til að ganga í gegn.

💡 Álagsdreifing: Ef öll ljósin kveiktu á sama tíma gæti rafmagnshleðslan orðið of mikil. Þess vegna kveikjum við á einum hóp í einu, með stuttri bið á milli (t.d. 2 sek). Þetta er raunverulegt vandamál í stórum húsnæðum!

⚡ Álagsdreifing — kveikja OG slökkva

Hver hópur af ljósum (L1–L8) dregur 20 kW af afli. Þetta þýðir:

            1 hópur = 20 kW
          

            4 hópar = 80 kW
          

            8 hópar = 160 kW
          

          0 kW80 kW160 kW
        

Ef öll 8 ljósin kveiktu á sama tíma myndi álagið hoppa úr 0 í 160 kW á augnabliki. Þetta getur valdið spennufalli í rafmagnsinntakinu, blikki á ljósum annars staðar í byggingunni, eða jafnvel blásið öryggja.

Sama á við þegar við slökkvum. Ef öll ljósin slökknuðu á sama tíma myndi álagið falla skyndilega — sem getur líka valdið truflunum á rafmagninu. Þess vegna þurfum við SFC ferli fyrir bæði kveikja og slökkva.

💡 Kveikja

Einn hópur í einu, ~2 sek bið á milli.
Álag hækkar jafnt og þétt:
0→20→40→60→...→160 kW

🔌 Slökkva

Tveir hópar í einu, ~2 sek bið á milli.
Álag lækkar hraðar en við kveikjum:
160→120→80→40→0 kW

💡 Af hverju 2 í einu við slökkva? Vegna þess að slökkva er „öruggara" — þegar ljós slökkna minnkar álag á kerfið. Við getum þolað stærra fall en stærri hækkun. En við viljum samt ekki fara úr 160 kW í 0 á einu augnabliki.

🧠 Hugsaðu um þetta

Smelltu á svar — útskýring birtist hvort sem þú svarar rétt eða rangt.

🔀 SFC með mörgum greinum

Hingað til höfum við teiknað SFC rit sem fara í eina átt — skref 1, skref 2, skref 3. En í þessu verkefni þarf SFC ritið að skipta sér í þrjár greinar eftir því hvaða stilling er valin.

Hugmyndin er einföld: Upphafsskrefið bíður eftir inngangi. Ef keppnisrofi er virkur → fer í keppnisgrein. Ef æfingarofi → fer í æfingargrein. Ef göngurofi → fer í göngugrein. Hvert SFC kort endar á að slökkva og fara aftur í upphaf.

Hvernig virkar þetta? Upphafsskrefið (S1) bíður. Þrjár skiptingar (transitions) athuga hvort I1, I2 eða I3 sé ON. Aðeins ein grein keyrir — sú sem svarar inngangi. Þegar grein er búin → allt aftur í S1 og bíður eftir næstu skipun.

Þú þarft að teikna hvert SFC kort fyrir hverja grein — keppnisgreinin er 8 skref (L1 svo L2 svo L3...), æfingargreinin er 4 skref (L1 svo L3 svo L5 svo L7), og göngugreinin er einfaldast (L1+L8 samtímis).

🔀 Læra að teikna SFC rit með mörgum greinum — ein grein per stillingu
🪜 Færa SFC ritið yfir í Ladder forrit í EasySoft — skref → minnisbiti, transition → skilyrði
⏸️ Skilja Standby ástandið — kerfið bíður eftir merki frá einum af þremur aðskildum rofum
💡 Skilja hvernig álagsdreifing virkar — kveikja einu í einu, slökkva tveimur í einu
📝 Skilgreina inngang (skiptirofa fyrir stillingar) og útganga (8 ljósahópar)
📊 Klára SFC rit, i/o lista, greinargerð og byrja Ladder — skila sem V6
📋 Taka þátt í Whiteboard umræðu (W8) — Bifröst og staða í áfanga

V6 – Ljósastýring SFC, Ladder, i/o og greinargerð

Fullbúið SFC rit, Ladder forrit og greinargerð fyrir ljósastýringu keppnisvallar með þremur stillingum. Kerfið byrjar í Standby og bíður eftir merki frá rofum.

📦 V6 á að innihalda:

1️⃣ i/o listi — inngangar (sér rofi fyrir hverja stillingu) og útgangar (L1–L8)
2️⃣ SFC rit — kveikja — sýnir allar þrjár greinar: keppni (1 í einu), æfing (1 í einu), ganga (L1+L8)
3️⃣ SFC rit — slökkva — hvernig ljósin slökkna aftur (2 hópar í einu, með tímabið)
4️⃣ Ladder forrit — SFC ritið fært yfir í EasySoft. Standby, ferlisgreinar og útgangatengingar
5️⃣ Greinargerð — lýsir virkni kerfisins, hvernig þú valdir inngang og útganga, og tímastýringar

⚖️ Mat á verkefni (30 stig):

Frágangur og uppsetning

Snyrtileg skýrsla, forsíða, titill — 10 stig

SFC kort

Skýrt, allar stöður og umskipti, nákvæmar skýringar — 10 stig

Greinargerð

Lýsir virkni, inngangar/útgangar, tímastýringar — 10 stig

💡 Ábending: Byrjaðu á einföldustu greininni (göngulýsing — aðeins L1+L8) og vinndu þig svo í flóknari. Ef göngugreinin virkar þá er grunnurinn á sínum stað.

Frá SFC yfir í Ladder — skref fyrir skref
Hvernig þú umbreytir SFC ritinu í Ladder: Standby, minnisbitar, sjálfhald, og uppbygging forritsins
Hvernig teikna ég SFC rit?
Transition vs. action, inngangar vs. útgangar, og skref-fyrir-skref leiðbeiningar
SFC – Hvað er þrepastýring?
Grunnkynning á SFC með gagnvirkum færibandshermi
Teljarar í EasySoft
C-blokkinn útskýrður — gæti nýst ef þú vilt telja rofapúlsa til að velja stillingu
IEC 61131-3 – PLC staðallinn
Staðallinn og forritunarmálin — SFC er eitt þeirra