SFC – Hvað er flæðirit?

🤔 Hvað er SFC?

SFC stendur fyrir Sequential Function Chart. Á íslensku myndum við kalla þetta flæðirit eða þrepamynd.

Þetta er leið til að teikna upp hvernig eitthvað á að virka, skref fyrir skref. Áður en þú byrjar að forrita PLC vélina þarftu að vita nákvæmlega í hvaða röð hlutirnir eiga að gerast — og það er einmitt það sem SFC gerir.

💡 Hugsaðu um þetta eins og uppskrift

Þegar þú bakar köku fylgir þú skrefum: 1) blandaðu saman, 2) settu í ofn, 3) bíddu í 30 mínútur, 4) taktu út. Þú ferð ekki í skref 3 nema skref 2 sé búið. SFC virkar nákvæmlega eins — nema í stað köku ertu að stjórna vélum.

🧱 Byggingareiningar SFC

SFC er byggt upp úr þremur hlutum. Þetta er allt sem þú þarft að vita til að byrja:

Skref (Step)

Kassinn

Eitt ástand eða aðgerð. T.d. „Mótor keyrir" eða „Bíða". Hvert skref hefur númer (S1, S2...) og segir hvað kerfið á að gera meðan það er í þessu skrefi.

Skipting (Transition)

Lárétta línan

Skilyrði til að fara á milli skrefa. T.d. „ef skynjari S2 sér hlut" eða „ef 5 sekúndur eru liðnar". Þú ferð aldrei í næsta skref nema skiptingin sé sönn.

Aðgerð (Action)

Kassinn til hliðar

Hvað á raunverulega að gerast þegar skrefið er virkt. T.d. „kveikja á mótori" eða „opna lokara". Aðgerðin er tengd við skrefið og keyrir meðan skrefið er virkt.

Upphafssskref (Initial step)

Kassinn með tvöföldum ramma

Alltaf nákvæmlega eitt skref sem kerfið byrjar í þegar kveikt er á PLC. Teiknaður með tvöföldum ramma til aðgreiningar.

📊 Dæmi: Einfalt færiband

Hér er SFC rit sem lýsir einföldu færibandi. Hlutur liggur á bandi, skynjari S1 sér hann. Þegar ýtt er á Start (I1) keyrir bandið hlutinn í miðju (S2 sér hann), bíður í 5 sek, keyrir svo á enda (S3 sér hann), bíður í 5 sek og fer aftur í upphaf.

S1 Bíða eftir Start

I1 (Start rofinn)

S2 Keyra til miðju

N

Mótor áfram

S2 (skynjari í miðju)

S3 Bíða 5 sek

N

T1 (5s tími)

T1.Q (tími búinn)

S4 Keyra til enda

N

Mótor áfram

S3 (skynjari á enda)

S5 Bíða 5 sek

N

T2 (5s tími)

T2.Q (tími búinn)

S6 Keyra til upphafs

N

Mótor aftur

S1 (skynjari í upphafi)

↩ Aftur í S1

🎮 Prófaðu sjálf(ur) — Færibandshermir

Ýttu á Start og fylgstu með SFC skrefunum

📦

S1

S2

S3

S1: Bíða

I1

S2: Til miðju

S2

S3: Bíða 5s

T1.Q

S4: Til enda

S3

S5: Bíða 5s

T2.Q

S6: Til upphafs

Virkt skref: S1

Mótor: Stoppaður

Tími: –

Kerfið er í S1 — bíður eftir Start. Ýttu á Start (I1) til að hefja ferlið. Fylgstu svo með SFC ritinu vinstra megin — skrefin lýsast upp um leið og þau verða virk.

🏷️ Aðgerðatákn (Qualifiers)

Þegar aðgerð er tengd við skref þá er lítill bókstafur vinstra megin sem segir til um hvenær aðgerðin á að gerast. Hér eru algengustu táknin:

Tákn	Heiti	Hvað þýðir það?
N	Non-stored	Aðgerðin er virk meðan skrefið er virkt. Slökknar þegar farið er úr skrefi. Langalgengast.
S	Set (stored)	Kveikir á aðgerð og hún helst kveikt þangað til hún er slökkt með R.
R	Reset	Slekkur á aðgerð sem var kveikt með S.
D	Delayed	Aðgerðin byrjar ekki strax heldur eftir tímatöf.
P	Pulse	Aðgerðin keyrir einu sinni þegar skrefið verður virkt — stutt púls.

💡 Í þessum áfanga notum við aðallega N

Flest verkefni í áfanganum nota „N" — aðgerðin er virk meðan skrefið er virkt. Þú munt líka sjá S og R þegar þú forritir sjálfhald. Ekki hafa áhyggjur af D og P fyrst í stað.

🪜 SFC og Ladder — hvernig tengjast þau?

SFC er hönnunarteikningin. Ladder er forritunarmálið. Þú byrjar alltaf á SFC til að skipuleggja verkefnið og umbreytir svo í Ladder til að forrita PLC-vélina.

Í raun og veru er hvert SFC skref einn „minnisbiti" (memory bit) í Ladder forritinu. Skiptingarnar verða að skilyrðum á Ladder „rungs". Þetta munum við sjá betur þegar við byrjum á umferðarljósa-verkefninu í viku 4.

📋 Vinnuferlið í áfanganum:

1. Verklýsing → 2. SFC rit → 3. i/o listi → 4. Ladder → 5. Tengja & prófa